ابيات خوبى وجود دارد » . « 1 » سيد مرتضى در جاى ديگر مىگويد : « ابيات نظّام بسيار به ابيات ابو العتاهيه شباهت دارد . گاهى انسان دچار خطا و ترديد مىشود كه اين بيت از آن كدام يك از اين دو شخصيت است » . « 2 » ابن اثير و صفدى نظّام را متهم به شراب‌خوارى مىكنند و مىگويند كه نظّام در حال مستى جان داد . « 3 » ابن أبى الحديد مىگويد : « نظّام و برخى ديگر از علماى اسلام ابو بكر را از على برتر مىدانند » . « 4 » شهرستانى در الملل و النّحل مىنويسد : « نظّام براثر مطالعات كتب فلاسفه ، آراى فلاسفه را با آراى حكماى معتزله درآميخت و مكتب نظّاميّه را به وجود آورد . وى با معتزليان در چند مسأله اختلاف‌نظر دارد » . « 5 » ابى ماكولا در الاكمال مىنويسد : « ابو اسحاق نظّام ، مردى متكلم بود و اشعار نيكو و روان مىسرود » . « 6 » ابو اسحاق حصيرى قيروانى ، در زهر الآداب مىنويسد : « نظّام مىگفت : سرمايه و پول لئيم است و هر لحظه رنگ عوض مىكند و لذا در دست لئيمان بيشتر از اهل كرامت است » . « 7 » ابو الحسن اشعرى در مقالات مىنويسد : « نظّام مىگويد : خداوند هميشه بينا و شنواست » . « 8 » ابن عبد ربه در العقد الفريد و احمد امين در ضحى الاسلام نقل كرده‌اند : عبد الملك بن

--> ( 1 ) - امالى المرتضى ، ج 1 ، ص 132 . ( 2 ) - همان . ( 3 ) - الوافى بالوفيات ، ج 6 ، ص 18 ؛ الباب فى تهذيب الانساب ، ج 3 ، ص 316 . ( 4 ) - شرح نهج البلاغة ، ابن أبى الحديد ، ج 1 ، ص 5 . ( 5 ) - ترجمهء الملل و النحل ، ج 1 ، ص 41 . ( 6 ) - الاكمال ، ج 4 ، ص 431 . ( 7 ) - زهر الآداب ، ج 2 ، ص 202 . ( 8 ) - مقالات الاسلاميين ، صص 90 - 92 .